Aktualności | Biuro Urbanisty Miasta. Co robi miejski think tank od przestrzeni i co przyniesie 2026 rok?

Miasto zielone, rozwijające się w sposób zrównoważony, świadome ekologicznie i estetyczne, z licznymi miejscami wypoczynku i przede wszystkim przyjazne mieszkańcom. Od ponad roku tę ideę realizuje w Gliwicach Biuro Urbanisty Miasta (BUR) – wydział Urzędu Miejskiego, powołany przez prezydentkę Katarzynę Kuczyńską-Budkę. To zaplecze eksperckie i koncepcyjne, gwarantujące myślenie o przestrzeni w sposób spójny, długofalowy i oparty na dialogu z mieszkańcami. 

Biuro Urbanisty Miasta nie jest kolejnym wydziałem „od decyzji”. Nie wydaje pozwoleń, nie prowadzi postępowań administracyjnych, nie obsługuje bieżących wniosków inwestycyjnych. Jego rolą jest wyznaczanie kierunków: przygotowywanie analiz, standardów i wytycznych jakościowych dla przestrzeni publicznych, zieleni i architektury, opiniowanie kluczowych projektów oraz prowadzenie rozmów z mieszkańcami i inwestorami. 

Biuro działa jako miejski think tank – miejsce, w którym strategia rozwoju, planowanie przestrzenne i projektowanie spotykają się jeszcze przed etapem formalnych decyzji. Nieprzypadkowo BUR funkcjonuje w jednej lokalizacji z jednostkami odpowiedzialnymi za planowanie przestrzenne i rozwój miasta, w filii urzędu przy ul. Jasnej 31a. To ma ułatwiać przejście od wizji do zapisów planistycznych, a potem do realnych inwestycji. 

Na czele BUR stoi miejska urbanistka Agata Twardoch – architektka i ekspertka znana z podejścia stawiającego na miasta „dla ludzi”. Jej rola w strukturze urzędu polega nie tylko na opiniowaniu projektów, lecz na systemowym podnoszeniu jakości przestrzeni w całych Gliwicach. 

Co już powstało w BUR? 

Pierwszy rok działalności biura upłynął głównie pod znakiem prac przygotowawczych. BUR prowadziło analizy przestrzenne, m.in. pod kątem dostępności zieleni, tworzyło listy miejsc do odbrukowań, wskazywało lokalizacje dla ławek i małej architektury. Równolegle powstawały miejskie standardy zieleni – dokument, który ma porządkować sposób projektowania i utrzymania zieleni nie tylko w inwestycjach miejskich, ale również prywatnych. 

Najbardziej widocznym przedsięwzięciem były przygotowania do przebudowy ul. Zwycięstwa. BUR zastosowało tzw. prototypowanie urbanistyczne, czyli testowanie zmian w realnej skali. Towarzyszyły mu ankiety i rozmowy z mieszkańcami o wprowadzonych zwężeniach i nowej organizacji ruchu. Na zakończenie powstał raport, który jest m.in. zapisem oczekiwań Gliwiczan. Wnioski z prototypowania stanowiły punkt wyjścia do stworzenia przez biuro koncepcji przebudowy jednej z najważniejszych ulic w mieście. 

Równolegle zakończyły się konsultacje dotyczące przyszłego wyglądu i funkcji Placu Krakowskiego prowadzone na zaproszenie Agaty Twardoch przez Śląski Urban Lab, który opracował wytyczne wynikające z przeprowadzonych badań. Część prac związanych z dostosowaniem przestrzeni Krakowskiego do zmieniającego się klimatu toczy się w ramach europejskiego programu LIFE Archiclima 2025, współfinansowanego przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Teraz na ich bazie powstaje ostateczna koncepcja w ramach LIFE Archiclima. BUR inicjowało też spotkania z mieszkańcami i użytkownikami terenów, gdzie ścierają się różne potrzeby, m.in. w rejonie między PreZero Areną a ul. Pszczyńską (na styku ogrodów działkowych i planowanych przekształceń) czy w sprawie układu przestrzennego przy przedłużeniu ul. Sowińskiego. 

Wśród efektów „mniejszych, ale ważnych” pojawiły się m.in. koncepcja Parku Południowego – mikroparku wzdłuż ul. Rybnickiej, spinającego sieć dróg rowerowych z sąsiednimi osiedlami, parki kieszonkowe, ogrody deszczowe i miejski sad, a także wstępne wytyczne dla dzielnicy Politechnika i warianty zagospodarowania Łąki Igrowej ze stałą sceną – nowego miejsca plenerowych wydarzeń dla studentów i mieszkańców. Biuro rozpoczęło porządkowanie miejskich murali, namierzając je i katalogując, tak aby street art w przestrzeni publicznej był świadomą polityką, a nie przypadkiem. 

BUR brało też udział w przygotowaniu przetargu na rewitalizację Ruin Teatru Victoria, odpowiadając za jakość części architektonicznej, w tym projekt wnętrz. To początek wieloletniego przedsięwzięcia obejmującego zarówno modernizację samego obiektu, jak i stworzenie w jego otoczeniu nowej Gliwickiej Strefy Kultury, która zintegruje Ruiny z nowymi funkcjami i przestrzeniami publicznymi w kwartale ulic Zwycięstwa, Barlickiego, Dworcowej i Kłodnickiej. Według wstępnych założeń mogłaby powstać tam wielofunkcyjna, atrakcyjna przestrzeń z miejscem na wystawy, rekreację, usługi kawiarniane czy organizację warsztatów dla lokalnych środowisk artystycznych. Prace koncepcyjne prowadzi Biuro Urbanisty Miasta w ramach Metropolitalnej Szkoły Prototypowania Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Jednocześnie, jak podkreśla Agata Twardoch, biuro prowadziło dziesiątki konsultacji projektów: miejskich i prywatnych, próbując – w rozmowach z inwestorami – wynegocjować rozwiązania lepsze dla miasta i użytkowników. 

Co przed Gliwicami w 2026 roku? 

Jeśli 2025 był rokiem diagnoz i prototypów, 2026 rok ma być czasem, w którym przygotowane koncepcje zaczną przekładać się na konkursy, przetargi i realne zmiany w terenie. To wtedy miejski think tank stanie się najbardziej widoczny. W pierwszym kwartale gotowa ma być ostateczna koncepcja przyszłego Placu Krakowskiego – z wariantami preferowanymi przez mieszkańców, zakładającymi znaczący udział zieleni. Równolegle pokazana zostanie przez BUR koncepcja przebudowy ul. Zwycięstwa na całym odcinku, z pierwszym etapem prac od ul. Dolnych Wałów do ul. Wyszyńskiego. 

Miasto planuje także konkursy architektoniczne – m.in. dla terenu wokół Ruin Teatru Victoria, przyszłego Gliwickiego Kwartału Kultury oraz dla parkingów wielopoziomowych w Śródmieściu, projektowanych tak, by łączyły funkcje transportowe z usługami i zielenią. W tym roku ma zostać ogłoszony konkurs urbanistyczny na koncepcję zagospodarowania nabrzeży Kłodnicy, który będzie podstawą prac nad poszczególnymi etapami Bulwarów Kłodnicy, co otworzy nowy rozdział w zagospodarowaniu nadrzecznych przestrzeni publicznych. 

Innowacyjna polityka mieszkaniowa 

BUR we współpracy ze Stowarzyszeniem Architektów Polskich uczestniczy w pracach nad konkursami na koncepcje architektoniczno-urbanistyczne nowych mieszkań na wynajem w Gliwicach. Zajmuje się także koncepcją zamiany pustostanu na współdzielone mieszkanie dla grupy seniorek. Współpracuje też z Zarządem Budynków Miejskich I Towarzystwo Budownictwa Społecznego przy programie domu wielopokoleniowego, w którym znajdą się mieszkania dla osób starszych i młodych profesjonalistów, a także świetlica, pralnia i wspólna przestrzeń na dachu. Obiekt będzie spełniał najwyższe standardy ekologiczne. Toczą się również prace nad koncepcjami zagospodarowania terenów poprzemysłowych – od dawnych zabudowań Huty Szkła Scharffa po obszar po KWK Sośnica. 

W planach są też wytyczne i konkursy dotyczące rozbudowy Miejskiej Biblioteki Publicznej, Palmiarni Miejskiej oraz wybranych obiektów oświatowych. 

BUR zapowiada też prezentację raportu z diagnozy przestrzeni miejskiej w ramach starań miasta o przyznanie Gliwicom tytułu „Miasta Przyjaznego Dzieciom” UNICEF. (mf)