Aktualności | Neony Gliwic. Jak światło opowiada historię miasta i inspiruje do tworzenia

Przez dekady neony były jednym z najbardziej charakterystycznych elementów miejskiego krajobrazu. Dziś powracają jako inspiracja dla artystów, projektantów i mieszkańców zainteresowanych historią oraz przyszłością przestrzeni publicznej. Projekt „Neony Gliwic”, realizowany w ramach Biennale Akademii 2026 napędzanej przez TAURON Gliwicka Energia Kultury, połączył odkrywanie lokalnego dziedzictwa z praktycznym poznawaniem sztuki projektowania światłem.

Neony to coś więcej niż dawne szyldy reklamowe. Są świadectwem estetyki minionych dekad i zmian zachodzących w miejskiej przestrzeni. Ich charakterystyczne liternictwo i świetlne formy do dziś pozostają ważną częścią pamięci o Gliwicach. 

– Neony były ważnym elementem wizualnej tożsamości Gliwic. W latach 60., 70. i 80. współtworzyły obraz miasta, porządkowały jego przestrzeń, informowały, przyciągały uwagę i nadawały ulicom charakter. Wiele z nich to nie tylko reklamy świetlne czy znaki kierujące klientów do konkretnych miejsc, ale przede wszystkim dobrze zaprojektowane formy, które na stałe zapisały się w pamięci mieszkańców – mówi Dominik Tokarski, koordynator projektu Neony Gliwic w ramach Biennale Akademii. 

– Niegdyś neony były charakterystycznym elementem gliwickiego krajobrazu – łączyły design, światło i historię miejsca. Chcieliśmy przypomnieć o ich znaczeniu dla miasta i pokazać, że są nie tylko elementem jego wizualnej historii, ale także częścią lokalnej kultury i pamięci – dodaje Paweł Januszewski, dyrektor Centrum Kultury Victoria w Gliwicach.

Od miejskich spacerów do pracy z neonem

Program projektu „Neony Gliwic” pozwalał poznawać świetlne dziedzictwo miasta z kilku perspektyw: historycznej, projektowej i technicznej. Spotkania z osobami zajmującymi się historią i współczesnością neonów wprowadzały uczestników w związane z nimi opowieści oraz przybliżały ich miejsce w historii polskiego projektowania.

Kolejnym etapem były zajęcia praktyczne, podczas których uczestnicy mogli przekonać się, jak wygląda praca nad neonem – od projektowania liter po formowanie szklanych rur.

– Program został pomyślany jako spójna całość, w której poszczególne aktywności uzupełniały się i prowadziły uczestników przez kolejne zagadnienia: od historii i znaczenia neonów, przez poznawanie ich konstrukcji i technologii, aż po zasady projektowania liter oraz tworzenia świetlnych znaków – wyjaśnia Dominik Tokarski.

Warsztaty gięcia rur neonowych pokazywały, jak wielkiej precyzji i doświadczenia wymaga praca ze szkłem. Podczas zajęć z projektowania liter, prowadzonych przez specjalistów od liternictwa i typografii, uczestnicy poznawali zasady budowania kształtu i proporcji znaków oraz ich relacje z materiałem i światłem.

Ważną częścią programu były również spacery ulicą Zwycięstwa, śladami miejsc, w których niegdyś znajdowały się gliwickie neony. Dzięki nim historia projektowania zyskiwała konkretny adres, a rozmowa o dawnych świetlnych znakach stawała się zarazem opowieścią o przemianach miasta.

– Połączenie tych działań pozwalało potraktować neon nie tylko jako obiekt historyczny, ale również jako rezultat współpracy projektanta i rzemieślnika, efekt określonej wiedzy technicznej oraz świadomej decyzji estetycznej – podkreśla Tokarski. Jak zaznacza, przywoływanie historii neonów pomaga zrozumieć, jak litery, znaki i światło wpływają na charakter miejskiej przestrzeni i zakorzeniają się w pamięci mieszkańców.

Światło jako część tożsamości Gliwic

„Neony Gliwic” były częścią programu Biennale Akademii w ramach TAURON Gliwicka Energia Kultury, realizowanego we współpracy Miasta Gliwice, Centrum Kultury Victoria i Fundacji Soundscape.

Projekt przypomniał, że historię Gliwic można odczytywać nie tylko z architektury i układu ulic, lecz także z dawnych znaków, liter i świetlnych detali. Odkrywanie tego dziedzictwa otwiera jednocześnie rozmowę o współczesnym projektowaniu i przyszłym wyglądzie miasta. – Neonowe dziedzictwo nie musi pozostawać wyłącznie wspomnieniem minionej epoki. Może być inspiracją dla współczesnych twórców, punktem wyjścia do kolejnych działań artystycznych i sposobem na odkrywanie miasta na nowo. Dobrze zaprojektowany znak potrafi bowiem przekroczyć swoją pierwotną funkcję – stać się rozpoznawalnym symbolem miejsca i trwałym elementem wspólnej pamięci – podsumowuje Dominik Tokarski.

– Neony przez dziesięciolecia były nieodłącznym elementem krajobrazu Gliwic. Tworzyły wyjątkowy klimat naszego miasta, a dla wielu mieszkańców do dziś pozostają pięknym wspomnieniem. Dlatego ogromnie się cieszę, że dzięki projektowi „Neony Gliwic” to niezwykłe dziedzictwo powróci do naszej przestrzeni miejskiej w nowej, odtworzonej formie, łączącej historię ze współczesną sztuką i designem. Już dziś nie mogę doczekać się odsłonięcia spektakularnej ściany neonowej podczas Biennale Gliwice 2027. Jestem przekonana, że stanie się ona nie tylko wyjątkową ozdobą miasta, ale również nowym, rozpoznawalnym punktem na mapie Gliwic, który będzie przyciągał uwagę i cieszył oczy zarówno Gliwiczan, jak i odwiedzających nas gości. To piękny przykład tego, jak możemy przywracać pamięć o historii miasta, jednocześnie tworząc jego nową, artystyczną tożsamość – mówi Katarzyna Kuczyńska-Budka, prezydent Gliwic. 

(Fundacja Sounscape)