Aktualności | Naukowczyni Politechniki Śląskiej wśród najlepszych młodych badaczy w Polsce. Analizuje grzyby, które oczyszczają wodę z leków

Dr inż. Marcelina Jureczko z Centrum Biotechnologii Politechniki Śląskiej w Gliwicach zdobyła Nagrodę Naukową POLITYKI 2026, jedno z najbardziej cenionych wyróżnień dla młodych naukowców w Polsce. Nagrodzono jej badania nad usuwaniem z wody leków przeciwnowotworowych za pomocą grzybów. 

Nagrody wręczono w niedzielę, 18 października, podczas gali 26. edycji Nagród Naukowych POLITYKI. Spośród niemal 400 kandydatów wyłoniono 15 finalistów, a główną nagrodę otrzymało tylko pięcioro. Gliwicka badaczka zwyciężyła w kategorii nauk ścisłych, w dziedzinie chemii i biotechnologii.

Problem, którego nie widać

Coraz więcej osób choruje na nowotwory, rośnie więc też zużycie cytostatyków, czyli leków przeciwnowotworowych. Organizm pacjenta nie przyswaja ich w całości. Ich pozostałości trafiają do ścieków, a oczyszczalnie nie potrafią ich skutecznie usunąć. W efekcie mogą przedostawać się do rzek, wód gruntowych, a nawet do wody pitnej. Według badaczki stanowi to zagrożenie dla roślin, zwierząt i zdrowia ludzi. 

Rozwiązanie podpatrzone w naturze

Dr Jureczko sięgnęła po grzyby białej zgnilizny drewna. W przyrodzie rozkładają one trudne do strawienia składniki, a badaczka wykazała, że te same grzyby potrafią usuwać z wody leki przeciwnowotworowe, zarówno pochłaniając je, jak i rozkładając. W doświadczeniach osiągnęła skuteczność do 99%. Co ważne, oczyszczone próbki były też mniej toksyczne. – Biodegradacji cytostatyków przez grzyby towarzyszy ich detoksykacja – wyjaśnia dr inż. Marcelina Jureczko. 

Jako pierwsza dowiodła, że biomasę grzybów można wykorzystać jako skuteczny materiał wychwytujący te substancje. Jej celem jest wdrożenie pierwszego na świecie systemu oczyszczania ścieków szpitalnych opartego na grzybach. Badaczka sprawdzała już działanie grzybów w warunkach zbliżonych do prawdziwych ścieków. Jej wyniki mogą pomóc w budowie nowych metod oczyszczania wody, które ochronią zarówno organizmy wodne, jak i ludzi.

– Głęboko wierzę, że moje podejście do problemu ekotoksyczności oraz usuwania leków cytostatycznych ma duże znaczenie dla rozwoju nauki w obszarze inżynierii i ochrony środowiska – mówiła tygodnikowi POLITYKA laureatka.

Naukowa droga z Gliwic w świat

Marcelina Jureczko związała swoją karierę naukową z Politechniką Śląską. Tu w 2021 r. obroniła z wyróżnieniem doktorat poświęcony toksyczności leków przeciwnowotworowych i ich usuwaniu za pomocą grzybów. Promotorką pracy była prof. Wioletta Przystaś. Rozprawa zdobyła Nagrodę Prezesa Rady Ministrów, przyznawaną co roku tylko 25 najlepszym doktoratom w kraju.

W latach 2021–2025 dr Jureczko kierowała projektem badawczym finansowanym przez Narodowe Centrum Nauki. Odbyła też staż naukowy w Instytucie Oceny Środowiska i Badań nad Wodą (IDAEA) w Barcelonie. Publikuje w renomowanych międzynarodowych czasopismach, m.in. „Journal of Hazardous Materials” i „Science of the Total Environment”. Otrzymała stypendium ministra nauki dla wybitnych młodych naukowców oraz stypendium im. prof. Mieczysława Chorążego. W 2025 r. znalazła się na liście Top 100 Kobiet w Inżynierii w Polsce.

Nauka podana z pasją

Dr inż. Marcelina Jureczko jest także cenioną popularyzatorką nauki. W 2024 r. wygrała polską edycję FameLab, międzynarodowego konkursu na najlepszą prezentację popularnonaukową, i znalazła się w światowej ósemce. Rok później zwyciężyła w konkursie Falling Walls Lab Wrocław. Mieszkańcy regionu mogą ją spotkać m.in. na Śląskim Festiwalu Nauki i Pyrkonie. Prowadzi też warsztaty z komunikacji naukowej.

Silna reprezentacja Politechniki Śląskiej

W tegorocznym finale Nagród Naukowych POLITYKI Politechnikę Śląską reprezentowały dwie badaczki. Obok dr inż. Marceliny Jureczko w gronie 15 finalistów znalazła się mgr inż. arch. Anna Kurianowicz-Socha z Wydziału Architektury (kategoria: nauki techniczne). Zajmuje się rozwiązaniami opartymi na przyrodzie, takimi jak zielone dachy, ogrody deszczowe i miejskie mokradła. Porównuje ich wdrażanie w Zagłębiu Ruhry, Metropolii Europejskiej Lille i Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. 

Warto wspomnieć, że cztery lata wcześniej nagrodę w naukach ścisłych zdobyła dr inż. Małgorzata Włodarczyk-Biegun, również z Centrum Biotechnologii Politechniki Śląskiej. Zajmowała się biodrukiem, czyli drukiem 3D z użyciem żywych komórek. W 2020 r. nagrodę w naukach technicznych za badania nad sztuczną inteligencją otrzymał z kolei dr inż. Jakub Nalepa z Wydziału Automatyki, Elektroniki i Informatyki. Współpracował z gliwickim Instytutem Onkologii. Wdrożono jego system Sens.AI, który automatycznie wyznacza zmiany nowotworowe na obrazach rezonansu magnetycznego głowy. Prowadził też badania dla satelity Intuition-1. 

W 2017 r. w kategorii nauk technicznych zwyciężył prof. Andrzej Katunin z Wydziału Mechanicznego Technologicznego. Opracowywał metody badania konstrukcji i materiałów, m.in. kompozytów, które nie wymagają ich niszczenia. Jego celem było większe bezpieczeństwo pojazdów i samolotów. W 2014 r. natomiast dr inż. arch. Agnieszka Labus z Wydziału Architektury zwyciężyła w kategorii nauk humanistycznych. Badała, jak planować miasta w obliczu starzenia się społeczeństwa. Jej praca doktorska posłużyła do opracowania zagadnień przestrzennych w pierwszym w Polsce dokumencie strategicznym na ten temat, przygotowanym dla Małopolski. 

Nagrody zdobywali też wcześniejsi badacze Politechniki Śląskiej: prof. Andrzej Chydziński w 2007 roku i prof. Jerzy Respondek w 2008 roku. 

(kik)