Aktualności | Ciekawostka historyczna. Czy wiesz, że o mieście Gliwice mówiono 750 lat temu?

Od 3 września świętujemy Dni Gliwic. Czy wiecie, że sprawa nadania Gliwicom praw miejskich jest dość tajemnicza i przez lata narosło wokół niej sporo nieścisłości. Z pewnością wielu Gliwiczan pamięta, że 750-lecie naszego miasta świętowaliśmy już w 2000 r. Tymczasem w tym roku mija dokładnie 750 lat od pierwszej pisemnej wzmianki o Gliwicach jako mieście. Jak to możliwe? Ile w takim razie lat naprawdę mają Gliwice? Ile świeczek na miejskim torcie należałoby zapalić? Sprawa jest nieco skomplikowana.

Historyczna zagadka lata, czyli co z tym fantem zrobić?

– Już w okresie PRL, w 1950 r. ówczesne władze miasta Gliwice popełniły niewybaczalny błąd przy organizacji obchodów założenia miasta. Przyjęto wówczas tezę, iż miasto zostało założone w 1250 r., co umożliwiło organizację 700-lecia jego założenia we wspomnianym roku. Ogłoszone wówczas obchody 700-lecia Gliwic (1250-1950) nie miały nic wspólnego z faktami, za to wiele z komunistyczną propagandą. Było to tym bardziej niezrozumiałe, że już wówczas wiedziano o tym, że pierwszym miastem w tym rejonie był Bytom lokowany na prawie magdeburskim w 1254 r., a Gliwice na pewno jeszcze wówczas nie istniały. Odwoływano się więc do nieistniejącej rocznicy powstania miasta, co wprowadziło trwały zamęt w odliczaniu kolejnych dekad od początku dziejów Gliwic, zwłaszcza wśród osób, które na co dzień nie badają ich historii – tłumaczy dyrektor Muzeum w Gliwicach Leszek Jodliński.

Datą graniczną najwcześniejszego przypuszczalnego roku założenia Gliwic jest rok 1260 – data cofnięcia przez księcia Władysława praw miejskich Sławięcicom.

Kolejnym źródłem potwierdzającym istnienie miasta, był dokument z 24 września 1286 r., w którym książę bytomsko-kozielski Kazimierz zatwierdził sprzedaż sołectwa w Ostropie swemu protegowanemu Racławowi. Wśród świadków tego dokumentu był proboszcz gliwicki Piotr i wójt miejski Bertold Kleyczer. To już jednak nieco późniejsza historia.

Prawdopodobną datą powstania Gliwic może być rok 1254, wtedy prawa miejskie nadano Bytomiowi a w tamtych czasach najczęściej lokowano kilka miast jednocześnie. Historycy przyjmują jednak, że mogło to też nastąpić między 1260 a 1276 rokiem. Niestety nie zachował się akt lokacji naszego miasta.

Co ciekawe, dokument lokacyjny opolskiego i raciborskiego księcia Władysława, dotyczący założenia Gliwic, zaginął jeszcze w średniowieczu, dlatego nie znamy dokładnej daty tego ważnego wydarzenia. Większość mediewistów zajmujących się historią Górnego Śląska w średniowieczu uważa, że Gliwice powstały pomiędzy 1260 a 1276 r.

Dokładna data założenia Gliwic nie jest znana, ale w roku 1276 pojawiła się pierwsza pewna informacja o Gliwicach jako o mieście, pochodząca z dokumentu w którym 15 czerwca Piotr ze Sławikowa sprzedał miejscowemu rycerzowi wieś Sobiszowice (Petersdorf) „położoną w okolicy miasta Gliwice” (quae iacet circa civitatem Glivicensis), w celu jej ponownej lokacji na prawie niemieckim. Jest to pierwsza zachowana w dokumentach wzmianka pisemna o Gliwicach jako mieście która potwierdza, że 750 lat temu Gliwice miały prawa miejskie. Ponieważ data założenia miasta nie jest znana, żeby trzymać się prawdy i faktów, pozostaje uznać datę pierwszej pisemnej wzmianki o mieście, czyli rok 1276. W tym kontekście można uznać, że jubileusz powinniśmy świętować raczej w 2026 r., niż w 2000.

– Jako ewentualną datę rocznicową można uznać rok 1276, czyli datę pierwszej wzmianki o Gliwicach jako o mieście. W tym roku to 750 rocznica tej wzmianki. Lokowanie Gliwic na prawie magdeburskim miało miejsce na pewno wcześniej, ale nie wiadomo w jakim dokładnie czasie to nastąpiło. Innym terminem odniesienia jest rok 1260 i domniemana data założenia Gliwic po cofnięciu w tym samym roku praw miejskich Sławięcicom. Jest to jednak data znacznie mniej pewna, niż wcześniej wspomniana jako punkt odniesienia – wyjaśnia Leszek Jodliński.

Dlaczego Gliwice powstały akurat w tym miejscu?

Ponieważ przebiegały tędy szlaki handlowe. Wraz z założeniem miasta powstawał wytyczony w połowie XIII wieku Rynek i ratusz, wokół których powstawały drewniane domy kryte strzechą lub gontem, toczyło się życie, organizowało się miasto. Pierwsza, drewniana siedziba władz stanęła pośrodku nowo wytyczonego placu na przełomie XIII i XIV wieku. Rynek szybko stał się kluczowym miejscem życia politycznego, gospodarczego i społecznego. Nie było jeszcze zamku i kamiennych murów, Miasto otaczał wał ziemny z drewnianą palisadą i fosa. Mieszkańcy parali się głównie szewstwem, kowalstwem, tkactwem i piwowarstwem. Na Rynku handlowano suknem, skórami, solą i śledziami. Uprawiali też ziemię i hodowali zwierzęta. Gliwiczanie przyjęli prawo magdeburskie, więc byli wolnymi ludźmi, podlegającymi własnemu sądowi (wójtowi i ławnikom). Ważną rolę odgrywało życie religijne. Pierwsza pisemna wzmianka poświadczająca istnienie parafii (w miejscu dzisiejszego kościoła Wszystkich Świętych) i urzędującego tam proboszcza, księdza Henryka, pochodzi z 11 listopada 1279 r. (mf/MwG)