Miasto Gliwice - Dzieje miasta

Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi już z 1276 roku. Gliwice znajdowały się wtedy w granicach Polski. W XIV wieku miasto miało charakter obronny, a władzę sprawował tu Siemowit, używający tytułu księcia gliwickiego. W czasach Mieszka Plątonogiego, wnuka Bolesława Krzywoustego, ziemia gliwicka należała do księstwa opolsko-raciborskiego. W 1289 roku stała się natomiast odrębnym księstwem, które szybko przeszło pod panowanie czeskiego króla, Wacława II.

Tereny te słynęły wówczas z hodowli ryb, młynarstwa oraz uprawy chmielu, umożliwiającej produkcję i sprzedaż piwa. Okres względnego spokoju i gospodarczej pomyślności został przerwany najazdem husytów. Po złupieniu i spaleniu miasta utworzyli oni w Gliwicach centrum swego ruchu.

Sytuacja zmieniła się dopiero w 1431 roku. Zygmunt Korybutowicz, przywódca husytów udał się wtedy do Krakowa, by wziąć udział w debatach teologicznych. Jego nieobecność w mieście wykorzystał Konrad VII Oleśnicki i stosując podstęp zawładnął Gliwicami. Mieszkało w nich w tamtym czasie około 1200 osób. Głównym źródłem ich utrzymania była nadal produkcja i dystrybucja piwa.

W 1532 roku po śmierci ostatniego z władców z rodu Piastów, miasto trafiło w ręce Habsburgów. Był to okres reformacji religijnej, związanej z działalnością Marcina Lutra. Gliwice zyskały nowe oblicze. Murowane obwarowania ustępowały miejsca ogrodom. Miasto zaczęło tonąć w zieleni.

Kosztowna wojna Habsburgów z Turkami sprawiła, że ówcześni władcy usilnie poszukiwali pieniędzy. W drugiej połowie XVI wieku oddano więc Gliwice w dzierżawę Fryderykowi Zettritzowi. Uzyskano z tego tytułu 14 tysięcy talarów. Umowę zawarto początkowo na 18 lat. W 1580 roku przedłużono jej ważność o następne 10 lat, a potem – o kolejne 18 lat.

W 1596 roku Gliwice zostały sprzedane władzom miasta za 27 tysięcy talarów. Dzięki temu stały się wraz z przyległościami wolnym miastem królewskim. Taki status przyznano wówczas m.in. podgliwickim wsiom Knurów, Krywałd, Ostropa, Trynek i Szobiszowice.

W 1683 roku miasto zaszczycił swą obecnością Jan III Sobieski. Na czele wojsk kierował się on na Wiedeń, spiesząc z odsieczą przeciwko Turkom. Zatrzymał się w klasztorze ojców Franciszkanów przy kościele Podwyższenia Krzyża Świętego (prowadzonym dziś przez zgromadzenie ojców Redemptorystów).

W XVIII wieku wybuchały w Gliwicach liczne pożary. Najbardziej dotkliwe z nich odnotowano w latach 1711, 1730 i 1735. Spłonął lokalny browar. W efekcie nastąpił upadek branży piwowarskiej. Lata 1740 – 1763 były okresem prusko-austriackich wojen śląskich. Nie pozostały one bez wpływu na losy miasta.

Historycy nie mają wątpliwości, że czasy pruskie w Gliwicach sprzyjały narodzinom kapitalizmu. Rozbudowywano przedmieścia, w których lokowano osiedla hutnicze. Rozwinięto sieć urzędów górniczych i hutniczych. Dbano o rozwój dróg handlowych i modernizację środków transportu.

Przystąpiono do budowy Kanału Gliwickiego w celu zapewnienia rzecznego transportu węgla z miejscowych kopalń oraz zabezpieczenia miasta przed dokuczliwymi, okresowymi powodziami. Budowa kanału trwała od roku 1792 do roku 1822. Węgiel z Gliwic okazał się tańszy od angielskiego, co sprawiło, że był chętnie importowany przez berlińskich przedsiębiorców.

W 1796 roku uruchomiono w mieście hutę żelaza, która zasłynęła w całej Europie. Stała się znana nie tylko ze względu na pochodzące z niej odlewy artystyczne, ale również z powodu produkcji zbrojeniowej. W 1804 roku odlano w Gliwicach pierwszą armatę. W tym okresie oddano też do użytku pierwszy w Europie wielki piec koksowniczy, zaprojektowany i uruchomiony przez Johna Baildona. W 1834 roku utworzono pocztę.

Bardzo ważnym wydarzeniem w dziejach miasta było poprowadzenie w 1845 roku linii kolejowej z Wrocławia do Gliwic. Trzy lata później przedłużono ją do Mysłowic. W 1887 roku utworzono powiat gliwicki. U schyłku XIX wieku oddano w mieście do użytku teatr, w którym grali aktorzy z całej Europy.

W czasie I wojny światowej gospodarka Gliwic została dostosowana do potrzeb produkcji zbrojeniowej. Doprowadziło to do zamknięcia niektórych zakładów przemysłowych. Lata 1919 – 1921 były okresem powstań śląskich i plebiscytu narodowościowego. Gliwiczanie musieli zdecydować, czy chcą należeć do państwa polskiego, czy niemieckiego.

Wyraźna większość mieszkańców miasta opowiedziała się za przynależnością do Niemiec. Inaczej głosowano zaś w powiecie toszecko-gliwickim. Mieszkańcy 88 gmin na tym obszarze (spośród ogólnej liczby 92 gmin) wyrazili chęć przyłączenia ich miejscowości do Polski. W 1922 roku obszar Górnego Śląska został podzielony pomiędzy dwa państwa.

W 1928 roku wybudowano nowoczesny hotel w śródmieściu (OBERSCHLESIEN HAUS). Obecnie jest on siedzibą Urzędu Miejskiego. 31 sierpnia 1939 roku sfingowano napad na niemiecką radiostację gliwicką. Był to propagandowy pretekst uzasadniający napaść wojsk Hitlera na Polskę. W latach II wojny światowej miasto znów stało się aktywnym ośrodkiem produkcji zbrojeniowej. W Gliwicach powstały cztery filie nazistowskiego obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, Stanowiły one źródło taniej siły roboczej. W 1945 roku wkroczyła do miasta Armia Czerwona. Żołnierze sowieccy dokonali znaczących zniszczeń. Spalili m.in. zabytkowy budynek Teatru Victoria. Gliwice ponownie znalazły się w granicach Polski.

Po wojnie miasto stało się ważnym ośrodkiem naukowym i gospodarczym. Powołano do życia Politechnikę Śląską. Powstały liczne biura projektowe i zakłady przemysłu chemicznego. Uruchomiono placówkę onkologiczną, Operetkę Śląską i muzeum. Po przełomie ustrojowym 1989 roku utworzono nową diecezję Kościoła Rzymskokatolickiego, z siedzibą w Gliwicach. Stało się w 1992 roku. Sześć lat później otwarto fabrykę OPLA – nowoczesny zakład motoryzacyjny w mieście. Jego lokalizacja dała początek specjalnej strefie ekonomicznej, w której działają dziś liczne firmy przemysłowe, zapewniające miejsca pracy dla gliwiczan i mieszkańców pobliskich miejscowości.